szkolenia.konskowola.pl

SPIS TREŚCI

I Wstęp» II Nota metodologiczna» III Analiza wyników – charakterystyka badanych firm» III.1 Kryteria podziału próby na grupy» III.2 Zakres prowadzonej działalności» III.3 Typy realizowanych szkoleń» III.4 Ceny szkoleń» III.4.1 Ceny szkoleń zamkniętych» III.4.2 Ceny szkoleń otwartych» III.5 Rozwój rynku w roku 1999 i perspektywy na rok 2000» III.6 Wielkość grupy szkoleniowej» III.7 Odbiorcy szkoleń» III.8 Stosowane metody szkoleniowe» III.9 Tematyka realizowanych szkoleń» III.10 Kadra szkoleniowa» IV Podsumowanie»

I Wstęp

Od ponad 10 lat istnieje w Polsce profesjonalny rynek edukacji menedżerskiej.
W obecnej chwili składa się on z dwóch głównych grup organizacji operujących na tym rynku. Pierwszą z nich są firmy i instytucje specjalizujące się w różnorodnych formach szkoleń, tj.: szkolenia otwarte krótkie i długie (powyżej 4 dni), zamknięte według standardowego programu i dostosowane do potrzeb firmy.
Druga grupą są uczelnie wyższe, kształcące w formie długookresowych studiów podyplomowych, czy też specjalnych takich jak MBA.
Podział ten jest istotny, ponieważ zupełnie inne są zasady i powody zakupu poszczególnych typów szkoleń.
Szkolenia otwarte często są traktowane jako rodzaj motywatora dla dobrze pracujących menedżerów – rodzaj swoistych premii uznaniowych. Bywają zakupywane ad hoc w ramach bieżących potrzeb i aktualnej oferty rynkowej i stanowią najprostszą formę reakcji na potrzeby organizacji czy też poszczególnych menedżerów.
Szkolenia zamknięte – zarówno standardowe, jak i dostosowane są najczęściej realizowane w pakietach, dochodzących czasami nawet do kilkuset dni szkoleniowych. Mają na celu wsparcie realizacji strategii całej firmy czy też poszczególnych działów, tj. przekazanie nowej strategii istnienia firmy czy też uzdrowienie relacji wewnątrz niej. Zakupywane są z dużym wyprzedzeniem i długim okresem realizacji – są najczęstszym sposobem realizacji strategii firmy w dziedzinie rozwoju zasobów ludzkich.
Studia podyplomowe i specjalistyczne podejmują zagadnienie rozwoju menedżera w długim okresie czasu – mogą sobie na nie pozwolić firmy z długookresową polityką kadrową, zainteresowane budowaniem rezerwy kadrowej na następne lata poprzez przywiązanie pracownika do firmy w czasie studiów i w późniejszym okresie „odpracowywania”. Są najczęściej wbudowane w ścieżki kariery menedżera i realizują przygotowany wcześniej system awansów.
Częstym zjawiskiem jest również samodzielnie inwestowanie przez menedżerów w edukację na tym wysokim poziomie. Osoby, które nie chcą w pewien sposób stracić niezależności inwestują spore środki w dalszy rozwój licząc, że zwrócą się one w długim okresie czasu wraz ze wzrostem ich kompetencji.
10 lat dla całkiem nowego rynku to chyba za mało na okrzepnięcie. Jednak procesy, które można na nim zaobserwować – wskazują, że wchodzimy w fazę stabilizacji. Rynek szkoleń powoli przestaje być „Dzikim Zachodem” i już nie każdy „kowboj” może tu zrobić karierę.
Z drugiej jednak strony wciąż trwa „gorączka złota” – ciągły rozwój rynku – nawet pomimo takich wydarzeń jak kryzys rosyjski, którego skutkiem była redukcja budżetów szkoleniowych w wielu firmach.
W roku 1998 (jako POIG AG) po raz pierwszy podjęliśmy się próby opisania polskiego rynku szkoleń. Bogatsi o zdobyte wówczas doświadczenia – rok później ponowiliśmy badanie. Niektóre pytania zostały poszerzone, pominęliśmy zaś te, które nie wniosły naszym zdaniem niczego istotnego do późniejszej analizy. Postanowiliśmy też włączyć do naszego badania szkoły wyższe jako osobny segment rynku.

II Nota metodologiczna

Badanie zostało przeprowadzone w okresie od grudnia 1999 do stycznia 2000. Ankiety zawierające blisko 40 pytań badawczych wysłano do ponad 600 firm i instytucji szkoleniowych zgromadzonych w bazach Instytutu Zarządzania oraz Biura Koordynacji Kształcenia Kadr. Informacje o badaniu wraz z propozycją współpracy zostały również umieszczone w miesięczniku Personel, który jest Patronem medialnym badania.
W raporcie znaleźć można informacje o 231 aktywnie działających firmach. Każda z firm wypełniła i odesłała ankietę – co było warunkiem umieszczenia jej w raporcie, a własnym podpisem zagwarantowała prawdziwość danych zawartych w ankiecie. Nad poprawnością zrozumienia poszczególnych pytań ankiety czuwał konsultant Instytutu Zarządzania.

Podstawowy Raport opisuje wyłącznie rynek szkoleń otwartych i zamkniętych, ujmując wszystkie podmioty je realizujące.
W części poświęconej danym teleadresowym i opisom działalności poszczególnych firm tj. liczba przeszkolonych, liczba trenerów – dane zawarte przedstawiają jedynie informacje dotyczące szkoleń, nie ujmując informacji dotyczących uczelni i prowadzonych przez nie studiów podyplomowych i specjalnych.
Jest to szczególnie istotne dla uczelni, których część istnieje na obydwu rynkach (traktując szkolenia jako pewnego rodzaju dodatek) i ich opisane dane będą wyglądały skromnie. Reszta w ogóle nie działa na rynku szkoleń otwartych i zamkniętych – na ich temat są przedstawione jedynie dane teleadresowe i zakres działalności. Jest to spowodowane niemożnością opisania prowadzonej działalności uczelni na poziomie studiów podyplomowych i specjalnych, gdzie szczegółowe informacje o kadrze i studentach zostały połączone z edukacją na poziomie licencjackim i magisterskim.

III Analiza wyników – charakterystyka badanych firm

III.1 Kryteria podziału próby na grupy

W celu umożliwienia pogłębionej analizy danych wyodrębniono następujące kryteria podziału próby na grupy:
a) lokalizacja,
b) forma organizacyjna,
c) kwartyl cenowy,
d) typ realizowanych szkoleń.

a) Z punktu widzenia lokalizacji próbę podzielono na 3 kategorie: Warszawa i okolice, Duże miasta (Kraków, Łódź, Poznań, Trójmiasto, Śląsk, Wrocław, Lublin) oraz Inne miejscowości.
b) Pod względem formy prawnej, która niesie za sobą zazwyczaj odmienny styl działania, podzielono całą populację na dwie grupy:

Wykres 1. Podział firm szkoleniowych według lokalizacji

Instytucje – do tej kategorii zaliczone zostały Fundacje, Uczelnie, Stowarzyszenia, Spółdzielnie i inne formy prawne. Podmioty zaklasyfikowane do tej grupy najczęściej charakteryzują się pewną specyfiką działania – są nakierowane na cele społeczne, posiadają Rady, które kolegialnie podejmują kluczowe decyzje, realizują długofalowe plany działalności. Ma to swoje zalety i wady. Często nie nadążają za zmianami rynku, nie są w stanie przystosować swojej oferty do oczekiwań menedżerów. Skupiają się wtedy na kształceniu z podstaw poszczególnych zagadnień. Są to jednak organizacje przekazujące zazwyczaj wiedzę na wysokim poziomie popartą autorytetem licznej kadry naukowej najwyższego szczebla.
Druga grupa, to firmy – organizacje o genezie czysto prywatnej (spółki akcyjne, cywilne, z ograniczoną odpowiedzialnością, jednoosobowa działalność gospodarcza). Ich charakterystyczną cechą jest zdecydowanie większa „rynkowość” oferty. Zajmują coraz to nowe obszary wiedzy, specjalizując się pod względem tematyki, jak i form szkolenia. Niemniej reprezentują również bardzo zróżnicowany poziom jakości świadczonych usług.

Wykres 2. Podział firm szkoleniowych według formy prawnej

c) Zdecydowano się też na przeprowadzenie podziału firm wg ceny na kwartyle. Pozwoliło to na lepsze opisanie rynku w poszczególnych jego segmentach. Biorąc jako podstawę cenę za dzień szkolenia zamkniętego podzielono próbę na 4 równoliczne grupy. Wstępna analiza materiału badawczego unaoczniła bowiem bardzo duże zróżnicowanie cen oferowanych szkoleń. Uczelnie wyższe chociażby ze względu na niskie koszty tzw. zaplecza – gotowe są na przyjęcie dużo większej liczby uczestników po niższych cenach na swych szkoleniach – przez co znacznie obniżają średni koszt szkolenia. Nierównomierny rozkład cen szkoleń – ma też swój drugi biegun – szkolenia najdroższe często kilkakrotnie odbiegające od przeciętnej ceny w Polsce.
d) Ponadto porównując liczbę realizowanych dni szkoleniowych w ramach szkoleń otwartych i zamkniętych wyodrębniono dwie grupy firm do analizy: Specjalizujące się w szkoleniach otwartych oraz Specjalizujące się w szkoleniach zamkniętych.

III.2 Zakres prowadzonej działalności

Wszystkie firmy objęte analizą prowadzą działalność szkoleniową zamkniętą, otwartą i/lub korespondencyjną. Ponadto aż 30% z nich prowadzi równolegle działalność doradztwa personalnego, podobnie jak wydawniczą (29%). Kolejnym typem działalności prowadzonym równolegle z działalnością szkoleniową bywa edukacja pozamenedżerska, którą zajmuje się co czwarta z badanych firm (25%). Około 18% firm szkoleniowych prowadzi działalność rekrutacyjną. Także 18% badanych podmiotów zadeklarowało prowadzenie działalności badawczej. Studia podyplomowe organizuje 15% firm objętych badaniem, a studia MBA 7%. Najrzadziej deklarowanym typem działalności były kursy korespondencyjne (3%).
Przeciętna firma szkoleniowa istnieje na polskim rynku od 6 lat.

Wykres 3. Specjalizacja firm ze wzgłędu na typ szkoleń

III.3 Typy realizowanych szkoleń

Szkolenia zamknięte oferuje aż 87% działających na Polskim rynku firm szkoleniowych. Patrząc na tę liczbę z innej strony – 13% firm oferuje wyłącznie szkolenia otwarte. Pod względem dni szkoleniowych połowa realizowanych w Polsce szkoleń, to szkolenia zamknięte dostosowane do specyfiki klienta (szyte na miarę). Co ósme szkolenie jest szkoleniem zamkniętym realizowanym według standardowego wzorca.
Szkolenia otwarte oferuje blisko 75% firm. Pod względem ilości dni szkoleniowych stanowią one jednak zaledwie 1/3 rynku.

Wykres 4. Obszary działalności firm szkoleniowych

Pozostały segment rynku szkoleń – ok. 4% stanowią różne formy samokształcenia, a więc w szczególności kursy korespondencyjne, szkolenia multimedialne oraz szkolenia internetowe. Jest to znaczący wzrost w stosunku do roku ubiegłego – o ile kursy korespondencyjne pojawiły się wtedy w badaniu, o tyle pozostałych dwóch – nie oferowano. Warto zauważyć, że będzie to z pewnością rosnący segment rynku.
Porównując liczbę realizowanych kursów przez firmy z Warszawy, dużych miast oraz reszty kraju wyraźnie widać pewną zależność. W Warszawie aż 55% firm oferuje szkolenia zamknięte dostosowane podczas gdy w innych miejscowościach oferuje je tylko 30% organizacji. Przez firmy z tych miejscowości najczęściej realizowane są szkolenia otwarte krótkie (od 1 do 4 dni) oraz zamknięte wg wzorca.
Jeśli by porównywać podmioty o różnej formie organizacyjnej – okazuje się że tzw. w badaniu Firmy (spółki akcyjne, cywilne, z ograniczoną odpowiedzialnością, jednoosobowa działalność gospodarcza) oferują znacznie częściej szkolenia zamknięte dostosowane i mają średnio więcej licencji na programy zagraniczne niż Instytucje.

III.4 Ceny szkoleń

Ceny szkoleń zamkniętych
Rozkład cen szkoleń jest bardzo mocno lewoskośny – mediana (4000 PLN) jest dużo niższa od średniej ceny ok. 4 600 PLN za dzień szkolenia zamkniętego. Wynika to z tego, że o ile w pierwszych trzech kwartylach cenowych rozproszenie jest stosunkowo małe (rozstęp wewnątrz klasy do 2 000 PLN) – o tyle w IV kwartylu (rozstęp 14 000 PLN) kilka firm oferuje szkolenia po cenach dużo wyższych od średniej, „windując” średnią cenę szkolenia w Polsce.
Przeciętne ceny za dzień szkolenia otwartego wśród najtańszych firm w Polsce oscylują w okolicach 2000 PLN wśród firm najdroższych wynoszą średnio około 8000 PLN.

Wykres 5. Średni koszt dnia szkolenia zamkniętego

Tradycyjnie najwyższe średnie ceny oferuje Warszawa (choć najdroższe pojedyncze szkolenie zadeklarowała firma z Trójmiasta). Jeśli chodzi o warszawskie ceny szkoleń zamkniętych są one zazwyczaj o ponad 50% wyższe niż w pozostałej części kraju. Co ciekawe średnia cena dnia szkolenia zamkniętego realizowanego przez firmy z pozostałych dużych miast poza Warszawą (ok. 3500 PLN) jest niższa niż firm z mniejszych miejscowości na terenie kraju – 3800 PLN. Obserwując medianę rozkładów można jednak powiedzieć, że ogólnie rzecz biorąc ceny w pozostałej części kraju są najczęściej niższe niż w dużych miastach poza nielicznymi przypadkami. Średnia cena wśród firm warszawskich wynosi ok. 5800 PLN. Ciekawy jest fakt, że w porównaniu do danych z badania zeszłorocznego dysproporcja pomiędzy Warszawą a pozostałą częścią kraju znacząco się zmniejszyła (szczególnie w segmencie szkoleń zamkniętych). Wskazuje to na dążenie rynku do stabilizacji – warszawskie firmy nie mogą już tak bardzo windować cen, zaś reszta Polski powoli zaczyna doganiać Warszawę.

Kwartyle cen za 1 dzień szkolenia zamkniętego

Kwartyl	cena za 1 dzień szkolenia zamkniętego w PLN
I	do 2656
II	2567 do 4000
III	4001 do 6000
IV	powyżej 6000

Co łatwo było przewidzieć szkolenia znacznie tańsze od firm z własnością prywatną (średnia za dzień 4800PLN) oferują instytucje (3500 PLN).
Niezwykle ciekawa obserwacja dotyczy wpływu specyfiki firmy pod względem realizowanych szkoleń na ich cenę. Otóż firmy zorientowane głównie na realizację szkoleń otwartych świadczą usługi w zakresie szkoleń zamkniętych po cenach niższych niż te, dla których jest to podstawa działalności. I tak firmy ukierunkowane na szkolenia zamknięte za dzień takiego szkolenia pobierają opłatę przeciętnie na poziomie 5000 PLN podczas gdy firmy szkolące głównie na zasadach otwartych organizują szkolenia zamknięte średnio w cenie około 4000 PLN za dzień.

Ceny szkoleń otwartych
Średnia cena jednego osobodnia na szkoleniu otwartym wynosi obecnie około 650 PLN (bez noclegu i wyżywienia). Firmy z „najwyższej półki cenowej” proponują szkolenia otwarte w cenach około 900 PLN za osobodzień a najtańsze oscylują w okolicach 200-300 PLN.
Najdroższe są firmy warszawskie – średnio 700 PLN za osobodzień. Na drugim miejscu pod względem poziomu cen podobnie jak w przypadku szkoleń zamkniętych znajdują się firmy z mniejszych miejscowości (średnia ok. 570 PLN). W dużych miastach poza Warszawą ceny są stosunkowo najniższe (średnia ok. 460 PLN). Podobnie jak w przypadku szkoleń zamkniętych mediana zdradza nam, że ogólnie rzecz biorąc ceny w pozostałej części kraju są najczęściej niższe niż w dużych miastach poza nielicznymi przypadkami.

Wykres 6. Średni koszt osobodnia szkolenia otwartego

Forma prawna ma oczywiście wpływ na cenę podobnie jak w przypadku szkoleń zamkniętych tańsze są instytucje (średnia cena za osobodzień 340 PLN) od innych firm (średnia 700 PLN).
Również w przypadku szkoleń otwartych ciekawa jest analiza wpływu kluczowej działalności firmy szkoleniowej na cenę oferowanych szkoleń. Otóż firmy zorientowane na szkolenia otwarte – oferują je po cenach niższych (średnia 540 PLN za 1 os./ 1 dzień) od średniej ogólnej (ok. 625 PLN). Wynikać to może ze specyfiki rynku szkoleń otwartych – są one zazwyczaj prowadzone według pewnego standardowego programu. Można więc ten sam program wielokrotnie sprzedać i koszt stworzenia takiego programu rozkłada się na kilka edycji szkolenia.

III.5 Rozwój rynku w roku 1999 i perspektywy na rok 2000

Biorąc jako kryterium rozwoju rynku łączną liczbę dni szkoleniowych realizowanych przez firmy, w 1999 roku nastąpił wzrost rynku o około 10%. Jest to bardzo optymistyczny wynik. W 1998 roku koniunkturę napędziły masowe szkolenia dla przedstawicieli otwartych funduszy emerytalnych. Szkolenia te były realizowane praktycznie jeszcze tylko w pierwszym kwartale 1999. Pomimo faktu, że w ciągu pozostałych dziewięciu miesięcy 1999 nastąpiła „śmierć” tego ogromnego segmentu liczba dni szkoleniowych wzrosła. Dodatkowym optymizmem napawa również fakt, że rynek zanotował dynamiczny wzrost pomimo ogólnej tendencji do obcinania budżetów szkoleniowych na 1999 rok na skutek kryzysu rosyjskiego z końca 1998 roku.
Przeciętna firma w roku 1999 zrealizowała około 774 dni szkoleniowych, nastąpił zatem spadek średniej ilości dni szkoleniowych przypadających na firmę na rynku (w roku 1998 średnio 789 dni). Spadek ten wynika głównie z wchodzenia na rynek nowych firm, które w początkowym okresie swojej działalności obniżają średnią zwiększając jednak ogólną sumę dni szkoleniowych oraz z pogłębiania się specjalizacji dotychczas działających na rynku firm. Spadek ilości realizowanych dni szkoleniowych odnotowały zwłaszcza firmy specjalizujące się w szkoleniach otwartych, firmy z Warszawy i innych dużych miast.

Wykres 7. Wzrost ilości dni szkoleniowych

Niezwykle ciekawe wnioski płyną z analizy wzrostu ogólnej ilości dni szkoleniowych w poszczególnych kwartylach cenowych. Okazuje się, że największy wzrost (o prawie 30%) zanotowały firmy oferujące najdroższe szkolenia. Wynikać to może z dwóch przyczyn: część klientów – dysponując mniejszym budżetem – zaczęła optymalizować wydatki zamawiając szkolenia w firmach, które ze względu na cenę utożsamiała z wysoką jakością. Druga z hipotez mówi, że firmy te relatywnie więcej środków przeznaczyły na aktywny marketing oraz promocję wizerunku, co dało im konkretne wyniki w ilości zamówień.
Kolejnym beneficjentem tej sytuacji (21% wzrostu) były firmy z najniższego kwartyla cenowego. Można zatem wnioskować, że ich klienci decydując się na zakup jako główne kryterium traktują cenę szkolenia.
Warto jednak zauważyć, że firmy najdroższe i najtańsze – realizują łącznie zaledwie jedną trzecią dni szkoleniowych na rynku. Dla pozostałych firm wyniki te nie były już tak optymistyczne. Szczególnie dramatyczny wydaje się spadek o 3,6 % firm z II kwartyla cenowego. Realizują one ponad 53% wszystkich dni szkoleniowych w Polsce i to na nich właśnie najbardziej odbił się efekt cięcia budżetów szkoleniowych.
Prognozy na rok 2000 są jednak dość optymistyczne – zakładają dalszy wzrost rynku w granicach 10% realizowanych dni szkoleniowych. Patrząc na wyniki w 1999 roku zrozumiały wydaje się być optymizm firm najdroższych, które zakładają dalszy wzrost na zbliżonym poziomie (29%).Dalszy wzrost ogólnej puli osobodni nie będzie jednak oznaczał zapewne wzrostu średniej ilości dni realizowanej przez poszczególne firmy i dla części z nich wskaźnik ten będzie nadal spadał.
(Uwaga: część firm, które zadeklarowały spadek dni szkoleniowych – nie podała informacji o cenach swych szkoleń)

III.6 Wielkość grupy szkoleniowej

Przeciętna grupa szkoleniowa liczy około 16 uczestników. Wyniki są zbliżone dla szkoleń zamkniętych i otwartych. Zarysował się niewielki spadek liczebności grup w porównaniu z badaniem ubiegłorocznym. Wyraźnie widoczna jest zależność, że im firma droższa tym mniejsza grupa słuchaczy, nie są to jednak różnice wielkie (od średnio 14 osób wśród firm z IV kwartyla cenowego po 18 w pierwszym kwartylu). Wyraźnie większe są grupy na szkoleniach organizowanych przez Instytucje (średnia dla szkoleń otwartych 25 osób, dla zamkniętych 20 osób) niż przez pozostałe firmy (średnio 14 osób).

III.7 Odbiorcy szkoleń

Okazuje się, że 44% rynku szkoleń zajmują szkolenia dla dużych firm (ponad 300 pracowników). Na firmy średnie przypada około 31% szkoleń. Firmy małe (do 50 pracowników) zajmują około 17% rynku. Pozostała część to szkolenia osób prywatnych (6%) i inne.
Pod względem formy prawnej firm, z których pochodzą słuchacze największą grupę stanowią szkolenia dla polskich przedsiębiorstw prywatnych (37%) oraz przedsiębiorstw międzynarodowych (32%). Szkolenia dla polskich przedsiębiorstw państwowych, komunalnych i spółdzielni stanowią 15%. Rynku, a dla administracji publicznej blisko 10%.
Firmy duże i międzynarodowe są najczęstszymi odbiorcami (odpowiednio 52% i 48%) szkoleń z IV kwartyla cenowego. Polskie firmy prywatne właściwie kupują szkolenia z każdego z opisywanych przedziałów cenowych. Z kolei dla firm państwowych zdecydowanie kryterium wyboru oferty szkoleniowej jest cena. W szczególności dla administracji publicznej oraz instytucji.
Oferta firm warszawskich jest najczęściej skierowana do organizacji międzynarodowych (39%), następnie do polskich firm prywatnych. Firmy z pozostałych miast odwracają tę kolejność – dla nich podstawową grupą docelową są polskie firmy prywatne.
Warszawskie firmy najczęściej kierują swą ofertę do wyższej kadry menedżerskiej (26%), a organizacje z dużych miast – do menedżerów średniego szczebla (31%). W ofercie firm z małych miast bardzo dużą grupę (ponad 22%) stanowią osoby prywatne.
Warszawskie firmy częściej adresują swą ofertę do dużych firm – najchętniej z branży usługowej. Firmy z małych miast zazwyczaj bazują na zleceniach z instytucji, dla których realizują szkolenia otwarte.

III.8 Stosowane metody szkoleniowe

W badaniu wyodrębniono kilka podstawowych metod szkoleniowych. Są to wykłady, case studies, warsztaty, outdoor, symulacje, filmy, programy komputerowe.
Zajęcia warsztatowe są najpopularniejszym sposobem przekazywania wiedzy. Ich stosowanie deklaruje 89,2% firm szkoleniowych. Rozkład w populacji jest bardzo równomierny. Właściwie wszystkie wyodrębnione segmenty rynku równie chętnie sięgają po warsztaty.
Wykłady są też bardzo popularną metodą szkoleniową. Stosuje je 71,4 % firm. Najczęściej są to firmy specjalizujące się w szkoleniach otwartych (aż 93% z nich prowadzi wykłady). Wyraźna jest też tendencja wskazująca na fakt, że wykłady najpopularniejsze są w małych miastach (80%), najmniej zaś w Warszawie (68%). Widać też, że metoda ta jest najpopularniejsza w firmach najtańszych (85% wskazań). Spośród zaś firm z III i IV kwartyla cenowego stosuje ją jednie ok. 64% firm.

Wykres 8. Popularnosć metod szkoleniowych

Analizy przypadków (case studies) niewiele ustępują popularnością wykładom. Stosuje je prawie 2/3 firm. Najchętniej (78% wskazań) – firmy z „górnej półki cenowej”.
Symulacje w trakcie szkoleń stosuje 58,2% firm. Najczęściej firmy o umiarkowanych cenach, zorientowane na szkolenia zamknięte.
Filmów szkoleniowych używa co czwarta firma. Są one stosunkowo popularne w firmach najtańszych i tanich (po 31%). Rzeczywiście filmy jako materiał szkoleniowy znacznie obniżają koszt przygotowania jednorazowego szkolenia. Najpopularniejsze są w dużych miastach – tam niemal co trzecia firma używa ich jako metody szkoleniowej. Najmniej popularne zaś są w małych miastach – jedynie co szósta z tych firm ich używa.
Programy komputerowe jako metoda szkoleniowa są w ofercie niemal co czwartej firmy. Zdecydowanie popularniejsze są wśród firm zorientowanych na szkolenia otwarte (34% wobec zaledwie 19% w specjalizujących się w zamkniętych). Są też najpopularniejsze w dwóch najniższych segmentach cenowych – stosuje je tam 30% firm, podczas gdy spośród najdroższych ma je w swej ofercie jedynie 8%.
Zajęcia w terenie (outdoor) – ma obecnie w swojej ofercie co szósta firma szkoleniowa. Jednak jest to domena firm najdroższych (32%) i nastawionych na szkolenia zamknięte (28%). Jedynie 3% firm z małych miast włączyło outdoor do swej oferty – wyraźnie odstaje to od oferty firm z dużych miast (18%) i Warszawy (22%).
Nieco ponad 1/5 firm zadeklarowała też używanie innych metod szkoleniowych. Najpopularniejsze były obok opisanych już wcześniej form samokształcenia – szkolenia na stanowisku pracy (on-the-job trainings).

III.9 Tematyka realizowanych szkoleń

Wśród różnorodnych tematów realizowanych przez polskie firmy szkoleniowe najpopularniejsze są szkolenia z dziedziny zarządzania. Ma je w swojej ofercie około 80% firm. Pod względem popularności niewiele im ustępują zagadnienia sprzedaży, które są w ofercie dwóch na trzy firmy szkoleniowe, podobnie zresztą jak umiejętności osobiste. Tematy takie jak umiejętności osobiste i zarządzanie zazwyczaj oferowane są przez firmy z udziałem własności prywatnej i przeważają tu szkolenia zamknięte. W swojej ofercie posiadają je prawie wszystkie firmy z Warszawy (90%). W szkoleniach ze sprzedaży specjalizują się też raczej firmy z przewagą własności prywatnej i specjalizujące się w szkoleniach zamkniętych. Wszystkie ww. szkolenia zaliczyć można do wyższej kategorii cenowej – najczęściej realizują je firmy z III i IV kwartyla.

Wykres 9. Popularność tematów szkoleń

Ofertę szkoleń z marketingu, promocji i reklamy można znaleźć w 52% firm. Szkolenia marketingowe najczęściej realizuje się w grupach zamkniętych – tutaj na rynku znowu dominuje Warszawa i duże miasta.
Około 40% firm szkoleniowych obecnych na polskim rynku jako jedną ze swych najważniejszych specjalizacji tematycznych wymienia księgowość i finanse. Szkolenia z tego zakresu lokują się raczej na dolnych półkach cenowych, a ponad 80% z nich jest realizowanych przez firmy z Warszawy i dużych miast.
W zakresie prawa i procedur administracyjnych szkolenia oferuje niemal 30% badanych firm. Zazwyczaj są to firmy zorientowane na szkolenia otwarte i raczej z „niższej półki cenowej”.
Szkolenia informatyczne ma w swej ofercie prawie co czwarta firma szkoleniowa. Kursy informatyczne są najczęściej organizowane w formule otwartej. Standardowy program pozwala na obniżenie kosztów jednostkowych są więc one relatywnie tanie.
Problematyką kontroli jakości, certyfikacją i organizacją produkcji zajmuje się 24% firm. Szkolenia te najczęściej są realizowane w formie zamkniętej i nie są drogie podobnie jak poprzednie dwie grupy. Na rynku szkoleń dotyczących jakości dominują firmy z Warszawy i dużych miast.
Szkolenia techniczne (BHP, podstawy obsługi urządzeń biurowych) i językowe prowadzi podobny odsetek firm - po ok. 14%. Szkolenia techniczne są przede wszystkim organizowane przez firmy specjalizujące się w szkoleniach otwartych i plasujące się w niższych kategoriach cenowych. Prawie połowę rynku tego typu szkoleń stanowią firmy z dużych miast (bez Warszawy). Szkolenia językowe są zdecydowanie najtańszą grupą szkoleń. Aż 55% z nich jest w pierwszym kwartylu cenowym.

III.10 Kadra szkoleniowa

Średnio firmy szkoleniowe współpracują z 32 trenerami. Jednak zaledwie ośmiu z nich to trenerzy na stałe. Stosunkowo najwięcej stałych trenerów (średnio 9) zatrudniają firmy z dużych miast. Freelancerzy są dwa razy mniej popularni w małych miastach (średnio 6-7 na firmę) niż w Warszawie i dużych miastach (średnio ponad 12). Najwięcej trenerów na stałe zatrudniają firmy z I i III kwartyla cenowego. Jest to o tyle oczywiste, że w I kwartylu znajduje się większość szkół wyższych, które z racji znacznie większych rozmiarów działalności posiadają duże zasoby stałej kadry.
Podobnie jak w zeszłorocznym badaniu – okazuje się, że najwięcej trenerów będących też pracownikami wyższych uczelni zatrudniają firmy z dużych miast.

IV Podsumowanie

Na podstawie wyżej przytoczonych danych można wysnuć wniosek, że rynek zaczyna się polaryzować. Z jednej strony są firmy profesjonalne i raczej drogie. Oferują przede wszystkim szkolenia zamknięte dostosowane z zakresu szeroko pojętego zarządzania. Klienci coraz bardziej świadomie stawiają na jakość – zazwyczaj utożsamiając ją z ceną. Firmy te notują wyraźny ciągły wzrost. Z drugiej strony mamy firmy oferujące szkolenia otwarte z bardziej podstawowych zdolności, które nie notują już takiego wzrostu. Zazwyczaj obniżają koszty stosując więcej standardowych programów i tworząc większe grupy.
Jak będzie zachowywał się rynek w ciągu najbliższych dwóch, trzech lat? Wszystko wskazuje na to, że jego tendencja wzrostowa odporna jest na zawirowania zewnętrzne. Choć trudno będzie o takie segmenty jak szkolenia dla przedstawicieli funduszy emerytalnych, których zlecenia pozwoliły niejednej firmie szkoleniowej przejść zmiany jakościowe.

Instytut Zarządzania
Tomasz Staśkiewicz