Raport Rynek Usług Szkoleniowych IV edycja
autor Administrator, opublikowano 2002-12-13
SPIS TREŚCI
1 Wstęp
1 Wstęp
Rynek szkoleń jest sektorem niezwykle ważnym dla dynamicznego wzrostu gospodarczego, kreuje nowe kompetencje, podnosi poziom zarządzania w przedsiębiorstwach i w efekcie pozwala zwiększyć wydajność gospodarki. W dobie wzrostu znaczenia kapitału intelektualnego nad materialnym jest to sektor niezwykle ważny i tym bardziej martwi jego aktualne osłabienie. Nienajlepsza kondycja gospodarcza państwa przyniosła cięcia w budżetach szkoleniowych, które boleśnie odczuły firmy na rynku szkoleniowym – zarówno szkoleni jak i szkolący.
Pomimo aktualnego spadku jest to jednak nadal rynek ogromnego potencjału. Już dziś wyraźną potrzebę podnoszenia swoich kwalifikacji odczuwa prawie 80% kadry menedżerskiej firm. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw wymusi w najbliższych latach zwiększenie się ilości przeprowadzanych szkoleń. Zła sytuacja przejściowo osłabi rynek, możliwe jednak, że też trochę go uporządkuje wykluczając z działalności firmy najsłabsze. Wartość rynku szkoleniowego szacowana na 170 mln USD daleka jest jeszcze od rozmiarów rynków zachodnich ale wiele wskazuje na to, że rynek szkoleń w Polsce będzie w przyszłości rozwijał się znowu dynamicznie.
2 Nota metodologiczna
2.1 Ogólna charakterystyka próby
Badanie ankietowe, z którego wyniki były podstawą do stworzenia IV edycji raportu „Rynek Usług Szkoleniowych” zostało przeprowadzone w sierpniu i wrześniu 2001 r. na grupie firm specjalizujących się w profesjonalnej edukacji menedżerskiej. Do dnia zamknięcia badania prawidłowo wypełnione ankiety odesłało 369 respondentów (spośród 980 rozesłanych ankiet). Nowoczesna forma ankiety dostępnej również w Internecie ułatwiła firmom szkoleniowym przekazywanie danych i pozwoliła na zwiększenie próby badawczej o 67% w stosunku do ubiegłorocznego raportu.
Analizą objęte zostało szerokie spektrum tematów związanych z podażą na rynku szkoleń – rodzaje świadczonych usług, tematyka i techniki prowadzenia szkoleń, ilości realizowanych dni szkoleniowych i szkolonych osób, ceny usług, wielkość i kwalifikacje kadry trenerskiej, zaplecze intelektualne firm etc. Ankieta badawcza została w tym roku poszerzona o grupę pytań pogłębiających tematykę e-learningu oraz szkoleń multimedialnych.
Wykres 1. Lokalizacja firm
2.2 Kryteria podziału firm
Próbę podzielono według 5 kryteriów, które pozwalają na pogłębioną analizę specyfiki rynku.
2.2.a Lokalizacja
Firmy podzielono na trzy grupy: Warszawa (i okolice), duże miasta (tj. Trójmiasto, Kraków, Poznań, Wrocław, Łódź, Górny Śląsk, Lublin) oraz pozostałą część kraju. Największa część firm skzoleniowych tradycyjnie działa w Warszawie i jej okolicach – 39%, w innych dużych miastach kolejne 40% i w pozostałej części kraju 21%.
2.2.b Przedział cenowy
Drugim kryterium podziału firm była przynależność do określonej kategorii cenowej. Próbę podzielono na cztery równoliczne grupy bazując na cenie za dzień szkolenia zamkniętego. Podobnie jak w roku ubiegłym wyodrębniono następujące grupy firm: bardzo tanie, stosunkowo tanie, stosunkowo drogie i bardzo drogie. Poszczególne przedziały cenowe wskazujące na przynależność firm do określonej grupy uległy jednak znacznym zmianom w wyniku wyraźnego spadku cen na rynku szkoleń.
RODZAJ FIRM | CENA 2001r. | CENA 2000r. |
|---|---|---|
Bardzo tanie | od 1500 zł | od 3000 zł |
Stosunkowo tanie | 1501 - 3500 zł | od 3001 do 4000 zł |
Stosunkowo drogie | 3501 - 5000 zł | od 4001 do 6000 zł |
Bardzo drogie | pow. 5000 zł | pow. 6000 zł |
2.2.c Ilość zrealizowanych dni szkoleniowych – wielkość firmy
Ilość zrealizowanych dni szkoleniowych jest ważną zmienną świadczącą w połączeniu z ilością trenerów zatrudnianych na stałe o rozmiarach firmy. Próba została podzielona na cztery równoliczne grupy ze względu na kryterium ilości dni szkoleniowych zrealizowanych przez firmę w roku 2001 (firmy były proszone o oszacowanie ilości dni do końca br.).
RODZAJ FIRM | ILOŚĆ DNI 2001r. | ILOŚĆ DNI 2000r. |
|---|---|---|
Relizujące bardzo małą liczbę szkoleń | do 80 dni | do100 dni |
Realizujące stosunkowo małą liczbę szkoleń | 81-220 dni | 101-209 dni |
Realizującą stosunkowo dużą liczbę szkoleń | 221-350 dni | 210-380 dni |
Realizujące bardzo dużą liczbę szkoleń | pow. 350 dni | 381 i więcej dni |
2.2.d Liczba trenerów zatrudnionych na stałe – wielkość firmy
Zgodnie z tym kryterium podzielono firmy na freelancerów, firmy małe, średnie i duże.
Wykres 2. Ilość trenerów zatrudnionych na stale
2.2.e Data powstania
Ważną cechą na młodym ciągle jeszcze rynku szkoleń w Polsce jest okres działania firmy. Badanych podzielono na cztery grupy: firmy najstarsze, które powstały do roku 1989, stanowiły one 13% próby; firmy z pierwszych lat po transformacji – 29% próby; najliczniejszą grupę (32%) firmy z lat 1994-1997 oraz firmy najmłodsze powstałe po roku 1998 stanowiące 26% próby.
3 Opis rynku usług szkoleniowych w 2001 roku
3.1 Ogólne dane o firmach
Najczęstszą formą prawną działania firm szkoleniowych jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (39%), na drugim miejscu znajdują się podmioty działające jako spółki cywilne i w formie działalności gospodarczej osób fizycznych – po 15%. 6% firm szkoleniowych to spółki akcyjne. Pozostałe formy działalności takie jak fundacje, stowarzyszenia, uczelnie czy spółdzielnie nie przekraczają 4% każda.
Zdecydowana większość obecnych na rynku firm rozwija się w oparciu o kapitał polski – takiej odpowiedzi udzieliło 86% respondentów. 8% firm bazuje na kapitale mieszanym a w przypadku 6% firm jest to kapitał zagraniczny.
Prawie wszystkie firmy biorące udział w badaniu posługują się pocztą elektroniczną (93%), własne strony WWW posiada już 82% firm szkoleniowych.
 |  |
Wykres 3. Zakres działalności firm szkoleniowych
3.2 Zakres prowadzonej działalności
W stosunku do roku ubiegłego zakres działalności firm szkoleniowych nie uległ dużym zmianom. Wyraźnie postępuje stabilizacja i porządkowanie się rynku. Z nowości na rynku widać dwa trendy. Jest to dynamiczny rozwój szkoleń przez Internet oraz szkoleń multimedialnych. Posiadanie w swojej ofercie e-learningu w roku ubiegłym deklarowało jedynie 9% firm w stosunku do 14% w roku bieżącym. Podobnie, silnie wzrosła ilość firm oferujących szkolenia multimedialne – z 16% do 20%.
Uzyskana w zeszłym roku przewaga szkoleń zamkniętych nad innymi formami treningu utrzymała się na niezmienionym poziomie 92%. W obrębie szkoleń zamkniętych wzrósł jednak odsetek szkoleń „szytych na miarę”, które aktualnie stanowią już blisko 60% pod względem wartości wszystkich realizowanych w Polsce szkoleń. Najczęstszymi tematami tych szkoleń są zarządzanie (organizacja, kierowanie), sprzedaż (techniki sprzedaży, negocjacje, telemarketing, obsługa klienta) oraz umiejętności menedżerskie.
Szkolenia otwarte krótkie oferuje 75% firm szkoleniowych a długie (5 dni i więcej) 54% badanych. Szkolenia otwarte stanowią około 38% pod względem wartości rynku.
Praktycznie nie ma już prawie „czystych” firm szkoleniowych. Aż 83% firm działających na rynku dywersyfikuje swoją działalność łącząc ją z doradztwem personalnym i organizacyjnym, działalnością badawczą czy wydawniczą.
Najczęstszymi usługami dodatkowymi są doradztwo organizacyjne 43% i personalne 38%. Usługi te oferowane są najczęściej przez firmy z dużych miast poza Warszawą, w nieco mniejszym stopniu przez firmy stołeczne i z pozostałej części kraju. Dodatkowo usługi konsultingowe oferują raczej firmy młode – im młodsza firma tym częściej w swojej ofercie ma usługi doradcze aż do 50% firm, które powstały w ostatnich 3 latach w porównaniu z 25% procentami firm powstałych przed rokiem 1989. Dodatkowo usługi doradcze oferują też raczej firmy ze środkowych segmentów cenowych.
W ostatnim roku więcej firm niż w roku ubiegłym wzbogaca swoją działalność szkoleniową poprzez wydawanie publikacji książkowych – 28%. Wzrosła też waga edukacji pozamenedżerskiej. Wśród firm proponujących publikacje książkowe widać wyraźną zależność pomiędzy wiekiem firmy a posiadaniem w ofercie takich wydawnictw. Może się to wiązać w dużym stopniu z doświadczeniem trenerów. Wydawanie przez firmę książek może być zatem dobrym znakiem dla firm planujących skorzystanie z ich usług.
Największym procentowo wzrostem jest wzrost w zakresie oferty incetive travels. W zeszłym roku oferowało ją zaledwie 7% a w tym już 13% firm biorących udział w badaniu. Jako dodatkową ofertę do swojego wachlarza dodają incetive travels, ze zrozumiałych względów, zazwyczaj droższe firmy na rynku.
Ogólnie zakres dodatkowych form działalności firm szkoleniowych zaskakuje swoim bogactwem. Można w nim znaleźć usługi nietypowe od wymyślania fabularnych gier przygodowych i scenariuszy dla PR, przez terapię, doradztwo w zakresie marketingu politycznego aż po organizację Mistrzostw Polski w Szybkim Czytaniu.
3.2.a Nowe trendy - szkolenia multimedialne i e-learning
Warto poświęcić nieco więcej uwagi rozwijającym się szybko szkoleniom z użyciem Intermetu i multimediów. Na wstępie trzeba zauważyć, ze od deklaracji do faktycznej działalności w tym zakresie jeszcze długa droga. Jest już spora grupa firm deklarujących taką działalność, w wielu jednak przypadkach na deklaracjach się kończy. Ofertę w zakresie szkoleń internetowych zadeklarowało 14% firm ale podać konkretną liczbę przeszkolonych i informacje szczegółowe o ofercie potrafiła jedynie nieco ponad połowa z nich, podobnie z multimediami – deklaruje je 20% firm podczas gdy o konkretach może mówić zaledwie 40% z nich. Z drugiej jednak strony jest to niewątpliwie dobry sygnał mówiący o świadomości wagi nowoczesnych technologii teleinformatycznych w rozwoju szkoleń w Polsce. W najbliższych latach możemy się zatem spodziewać dużego ożywienia w tym zakresie i z pewnością znacznie już bardziej konkretnych propozycji.
Wykres 4. Zakres świadczonych usług e-learning
Wśród oferty szkoleń internetowych przeważają szkolenia przygotowane na potrzeby pojedynczych przedsiębiorstw, które oferuje 70% respondentów, ofertę szkoleń internetowych „otwartych” dostępnych dla pojedynczych osób z rynku posiada 45% firm e-learningowych. Zakres świadczonych usług e-learning najczęściej dotyczy opracowywania zawartości merytorycznej programów szkoleniowych bazujących na Internecie lub Intranecie (48%), w drugiej kolejności wymieniany był dobór odpowiedniej platformy informatycznej (30%) i po 22% samodzielne tworzenie platformy informatycznej do e-learningu i administrowanie procesem wdrażania systemu.
Respondenci wymienili łącznie 10 kompletnych wdrożeń systemów e-learning w Polsce. Jak to zazwyczaj przy tak młodych sektorach działalności bywa zapewne kwestią dyskusyjną jest to co uważa się za wdrożenie kompletne i zakończone.
Przeciętna firma e-leraningowa (choć przy tym nowatorskim typie działalności chyba niezbyt pasuje słowo „przeciętna”) posiada 10 programów w języku polskim, 7 licencji zagranicznych tłumaczonych na jęz. polski i blisko 80 programów zagranicznych. Wśród platform informatycznych do e-learningu firmy wymieniały programy własne lub WebCT, MHLL Xebec Administrator i Edumatic. Jeśli chodzi o płatności za szkolenia internetowe panuje jeszcze brak jakichkolwiek reguł – z walutą w jakiej podawana jest cena włącznie (przykładowe typy opłat: 5-25 USD za roczną licencję, 3850 zł za dwusemestralne studia podyplomowe, 20 EURO za godzinę, 100-150 GBP za rok). Działająca na polskim rynku firma zajmująca się szkoleniami przez internet przeszkoliła w roku ubiegłym średnio1000 osób ale wahania są bardzo duże od 70 do ponad 3000 osób. Wyraźnymi liderami pod względem liczby przeszkolonych za pośrednictwem internetu spośród firm, które przekazały pogłębione dane do raportu są Centrum Technik Sieciowych - Centrum Edukacyjne, Combidata Sp. z o.o., EDUSTRADA S.A. BB Tech S.A. i mindworx Polska Sp. z o.o.
Interesującym segmentem rynku są również firmy oferujące szkolenia multimedialne. 20% ankietowanych firm zadeklarowało ten typ działalności i w odróżnieniu od większośći tradycyjnych segmentów rynku spodziewają się one znacznego wzrostu liczby osób przeszkolonych w roku 2002. Najczęściej wykorzystywanym nośnikiem są szkolenia na płytach CD , które ma w ofercie 87% z nich. Zazwyczaj towarzyszą im tradycyjne książki – proponuje je 65% firm. Szkoleniowe kasety video oferuje 58% o 10% mniej firm ma w swojej ofercie ma kasety audio. Zazwyczaj różne nośniki łączone są w specjalne pakiety do nauki – robi tak prawie 70% firm. Typowa firma oferująca szkolenia multimedialne posiada około 10 standardowych programów w języku polskim, 8 programów zagranicznych tłumaczonych na język polski i znacznie już więcej, bo aż 74 standardowe programy zagraniczne w wersji oryginalnej. Wahania są tu jednak spore od 1 do 162 programów polskich i 220 zagranicznych.
Najczęściej wykorzystywane techniki szkoleniowe w przypadku szkoleń zdalnych (bez bezpośredniej styczności z trenerem – przez intermet, korespondencyjnie czy przy pomocy multimediów), to ćwiczenia – wykonuje je 84% osób kształcących się w taki sposób. Drugie miejsce zajmują testy, które stosuje 77% firm. Naukę w formie wykładów i opisów oferuje 3/4 firm z segmentu szkoleń zdalnych. Blisko 70% firm proponuje specjalne moduły pozwalające kontrolować trenerowi i uczniom postępy w nauce. Nieco rzadziej wykorzystywane są scenki z życia biur a w szkoleniach przez Internet sesje z kamery on-line.
3.2.b Nowe trendy - badanie efektywności szkoleń
Od dłuższego czasu w ofercie firm szkoleniowych znajdują się instrumenty do badania potrzeb szkoleniowych. Aktualnie takie usługi oferuje 74% firm. Generalnie im firma droższa tym bardziej stara się zapewnić jakość usługi i zanim zacznie szkolić sprawdza jakie dokładnie szkolenie jest potrzebne.
Wykres 5. Usługi w zakresie identyfikacji potrzeb szkoleniowych
Ciągle jednak niewiele firm, nawet tych najdroższych, może pochwalić się świadczeniem profesjonalnych usług pomiaru efektywności szkoleń. Takie usługi oferuje w jakiejkolwiek, chociażby najprostszej formie, jedynie 53% firm. Pojawiają się jednak już pierwsi odważni, którzy od takiego pomiaru uzależniają otrzymanie wynagrodzenia za przeprowadzone szkolenie. W ramach takich usług najczęściej firmy prowadzą pomiar najprostszy – bezpośredniej reakcji na szkolenie – robi tak 46% firm. Poprzez egzaminy lub testy sprawdzające stopień pogłębienia wiedzy czy nabycia nowych umiejętności efektywność szkoleń bada 36% firm. Ocenę zmian zachowania po kilku miesiącach od zakończenia szkolenia i ocenę wpływu szkolenia na efekty pracy stara się przeprowadzać po 30% firm. Bezpośrednie badanie wpływu szkolenia na wyniki określonej komórki organizacyjnej bada 17% firm. Niestety jeśli chodzi o badanie efektywności szkoleń nie ma już reguł. Nawet zatrudniając firmy najdroższe, duże czy też istniejące długo na rynku nie możemy się spodziewać, że one w większym niż inne stopniu zaspokoją nasze potrzeby w tym zakresie.
Wykres 6. Usługi w zakresie pomiaru efektywności szkoleń
3.3 Tematyka prowadzonych szkoleń
W tematyce oferowanych szkoleń nie zaszły duże zmiany w porównaniu z rokiem ubiegłym. Najczęściej pojawiającym się tematem jest nadal ogólna tematyka zarządzania (organizacji, kierowania), którą może zaproponować aż 76% firm szkoleniowych. Zaraz za nią znajdują się umiejętności osobiste z 71% i sprzedaż 65%. A następnie kolejno marketing, księgowość i finanse, informatyka, prawo i administracja, produkcja, kontrola jakości, szkolenia techniczne i szkolenia z języków obcych.
Interesujące jest zestawienie ilości firm oferujących daną tematykę szkoleń z procentowym udziałem danej tematyki w rynku. Na wykresie zobrazowano takie zestawienie zarówno pod względem liczby dni szkoleniowych zrealizowanych przez firmy w roku 2001 jak i wartości sprzedanych szkoleń. Jak widać największy udział w rynku, zarówno pod względem generowanych zysków jak i ilości dni posiada dziedzina, w której specjalizuje się najmniej firm – szkolenia informatyczne. Co jest znamienne firmy te jeśli już robią szkolenia informatyczne to zazwyczaj stanowią one ich wyraźną specjalizację tematyczną podczas gdy inne zagadnienia oferowane są przez firmy jako element bardzo szerokiego wachlarza tematycznego. Na przykład wśród firm, które posiadają w ogóle informatykę w swojej działalności szkoleniowej stanowi ona przeciętnie 40% realizowanych przez firmę szkoleń. Natomiast firma, która posiada w swoim zakresie tematycznym zarządzanie czy sprzedaż realizuje z tych tematów przeciętnie jedynie 28% szkoleń (umiejętności menedżerskie 25%, marketing 13%, prawo 15% itd.). Mocniejszą specjalizację posiadają jeszcze jedynie firmy uczące języków obcych – zazwyczaj stanowią one 39% ich działalności szkoleniowej.
Wykres 7. Specjalizacja tematyczna firm szkoleniowych
Ponad 1 na 5 działających w Polsce firm szkoleniowych nie posiada jakiejkolwiek specjalizacji tematycznej. W jednej lub dwóch dziedzinach tematycznych specjalizuje się 38% badanych firm. Specjalizację poszerzoną do 3-4 dziedzin posiada kolejne 40% usługodawców, 22% z nich szkoli jednocześnie w więcej niż 5 dziedzinach. Sama duża liczba dziedzin w jakich specjalizuje się firma nie musi świadczyć o niej źle – firma może być przecież duża i mieć bogate zaplecze merytoryczne.
 |  |
Wykres 8. Tematyka prowadzonych szkoleń
Do interesujących wniosków prowadzi zestawienie ilości specjalizacji tematycznych firmy z liczbą trenerów z jakimi współpracuje na stałe lub na zasadach wyłączności. Obiektywnie rzecz biorąc trudno jest rozwijać szkolenia z jakiegoś zakresu nie posiadając lub nie współpracując na stałych zasadach z przynajmniej jednym specjalistą. Rekordziści zaś potrafią jednym trenerem „załatwić” aż 7 szerokich dziedzin tematycznych od marketingu, promocji i reklamy począwszy, przez prawo i administrację na szkoleniach technicznych skończywszy. Można powiedzieć, że 74% firm na rynku ma prawidłową proporcję liczby trenerów do ilości specjalizacji. W jednej dziedzinie specjalizuje się w nich przynajmniej jeden trener. Wskaźnik wyższy od jedności posiada 26% firm na polskim rynku, w tym 6% gdzie na jednego stałego trenera przypada od 3 do 7 dziedzin tematycznych!
Dla potrzeb raportu porównane zostały również wyniki firm typu „A” - posiadających chociaż jednego trenera na stałe na jedna dziedzinę specjalizacji tematycznej i firm typu „B” – gdzie bardzo wąska kadra trenerska specjalizuje się w bardzo szerokiej gamie tematycznej. Okazuje się, że liczba dni szkoleniowych realizowanych przez firmę z grupy A jest statystycznie o 83% wyższa od średniej dla firmy z grupy B. Oczywiście jest wiele wyjątków od reguły ale opisany powyżej wskaźnik może być ważnym elementem przy podejmowaniu decyzji o nawiązaniu współpracy z określoną firmą szkoleniową.
Wykres 9. Ilość dziedzin specjalizacji a liczba trenerów
3.4 Wykorzystywane metody szkoleniowe
Podobnie jak w przypadku zakresu działalności firm szkoleniowych również w sferze metod szkoleniowych nie nastąpiły wyraźne zmiany z wyłączeniem zwiększającego się udziału nowoczesnych technologii. Najpopularniejszą metodą szkoleniową są warsztaty, które wykorzystuje 92% firm. W następnej kolejności wykłady (76%), studium przypadków (69%), symulacje (61%). Powoli wzrasta udział mniej typowych form takich jak szkolenia outdoor’owe, które oferuje już co czwarta firma oraz szkolenia przy użyciu filmów szkoleniowych i programów komputerowych.
 |  |
Wykres 10. Stosowane metody szkoleniowe
Wiele firm oferuje możliwość prowadzenia szkolenia w językach obcych. Najczęściej w angielskim – 3/4 firm, niemieckim 1/3, rosyjskim – blisko 1/5 i francuskim 15%. Można jednak natrafić na tak egzotyczne możliwości jak szkolenie po albańsku, japońsku, grecku czy węgiersku. Jedna z firm oferuje też możliwość prowadzenia szkoleń w języku migowym.
3.5 Wielkość grup szkoleniowych
Wielkość grup szkoleniowych zgodnie z danymi podanymi przez firmy nie uległa zmniejszeniu pomimo nienajlepszej sytuacji na rynku. Wydaje się jednak, że mogą być to bardziej dane życzeniowe niż realne przeciętne wyniki. Przeciętna liczba słuchaczy w grupie na szkoleniu otwartym, to nadal nieco ponad 16 osób i podobnie jak w roku ubiegłym firmy najdroższe nie oferują bynajmniej szkoleń w bardziej kameralnych grupach. Liczba słuchaczy w grupach na szkoleniach zamkniętych pozostała też na poziomie podobnym do zeszłorocznego i oscyluje w okolicy 15 osób.
3.6 Ceny szkoleń
Nienajlepsze nastroje w gospodarce widoczne są wyraźnie również w wynikach finansowych firm szkoleniowych, które zmuszone były w tym roku obniżyć swoje ceny średnio o 13% w przypadku szkoleń otwartych i aż o 15% szkoleń zamkniętych. Jest to obliczenie nie uwzględniające inflacji zatem realny spadek cen szkoleń jest jeszcze większy.
Aktualnie średnia cena za dzień szkolenia zamkniętego bez wyżywienia i noclegu kształtuje się na poziomie 3 800 zł i jest aż o 700 zł niższa od średniej ceny sprzed roku. Cechą wyraźnie różnicującą koszty oferowanych szkoleń jest lokalizacja firmy szkoleniowej. Najdroższe są oczywiście firmy stołeczne. Dzień szkolenia zamkniętego kosztuje w nich średnio 5 000 zł podczas gdy w innych dużych miastach cena ta wynosi około 3 600 zł a w pozostałej części kraju 2 600 zł.
Koszt udziału jednej osoby w jednym dniu szkolenia otwartego wynosi aktualnie około 520 zł przy 600 zł w roku ubiegłym. Podobnie jak przy szkoleniach zamkniętych najdroższe są firmy warszawskie, które proponują ceny na poziomie 716 zł za osobę na dzień. Znacznie tańsze są firmy z innych dużych miast średnio 436 zł i pozostałej części kraju 419 zł.
Na wykresie zobrazowano stosunek cen na szkolenia w zależności od lokalizacji firmy w bieżącym i zeszłym roku.
 |  |
Wykres 11. Średnia cena za 1 dzień szkolenia
W zależności od przynależności do określonego segmentu rynkowego możemy spodziewać się różnych przedziałów cen za szkolenia. W przypadku firm najtańszych na rynku, średni koszt dnia szkolenia zamkniętego kształtował się będzie na poziomie około 600-700 zł. Firmy stosunkowo tanie mogą nam zaoferować szkolenie zamknięte na poziomie 2 800 zł za dzień, stosunkowo drogie oczekiwać od nas będą zazwyczaj kwoty w granicach 4 400 zł. Korzystając z usług firm najdroższych nie powinniśmy być zaskoczeni jeśli cena wahać się będzie w okolicach 7 400 zł. Najdroższe szkolenie zamknięte objęte badaniem kosztowało 12 000 zł za dzień.
Szkolenia otwarte w firmach najtańszych i stosunkowo tanich kosztować będą średnio około 350 zł za osobę, za dzień. W firmach stosunkowo drogich będzie to średnio 560 zł a w najdroższych 830 zł za osobę. Jak już było wcześniej wspomniane są to koszty bez wyżywienia i noclegu, więc przy kalkulowaniu budżetów szkoleniowych koniecznie trzeba uwzględnić ten fakt. Najwyższą opłatą za udział jednej osoby w jednym dniu szkolenia otwartego jaka została wymieniona przez firmy biorące udział w badaniu było 3 800 zł.
Oczywiście ceny różnią się znacznie w zależności od tematyki i poziomu kadry dla jakiego przeznaczone jest szkolenie. Powyższe uśrednienia mogą być zatem traktowane jako orientacyjne.
3.7 Kadra firm szkoleniowych
W warunkach polskich liczba trenerów zatrudnionych lub współpracujących na stałe odbiega często znacznie od ilości wszystkich trenerów, z którymi współpracuje dana firma. Średnia nie jest tu najlepszym miernikiem, ponieważ kilka firm bardzo ją podnosi. Ogółem połowa firm współpracuje z 18 lub mniejszą ilością trenerów a z tego zazwyczaj 5-6 trenerów jest zatrudnionych na stałe lub współpracuje na wyłączność danej firmy. Wyniki te są zbliżone do zeszłorocznych.
Spośród wszystkich trenerów, z którymi współpracują firmy połowa firm posiada dostęp do około 10 praktyków specjalizujących się zawodowo w dziedzinie z której szkolą, do 5 naukowców i do najwyżej jednego trenera zagranicznego. Występują tu jednak duże różnice, są firmy współpracujące z ponad setką trenerów za granicą. Są też firmy bazujące na kadrze naukowej uczelni współpracujące z ponad 150 naukowcami czy też firmy bazujące mocno na praktykach – kontaktujące się nawet z 300 takimi specjalistami. Wśród kadry firm szkoleniowych znaleźć można wykładowców uczelni zagranicznych, głównie z USA, trenerów posiadających międzynarodowe certyfikaty np. International Certificate in Training, Learning and Development wydany przez Thames Valley University w Londynie, specjalistów technik NLP czy psychopedagogów korekcyjnych.
Najbardziej doświadczony trener ma średnio 16 lat stażu zawodowego. Zazwyczaj im firma dłużej istnieje na rynku tym bardziej doświadczonych trenerów zatrudnia choć nie jest to oczywiście regułą. Więcej trenerów z dużym bagażem doświadczeń mają duże firmy szkoleniowe.
1.8 Zaplecze merytoryczne
Długofalowy rozwój 85% z firm oparty jest o własne programy merytoryczne, pozostałe 15% bazuje na programach zagranicznych od jednego lub wielu dostawców. W stosunku do ubiegłego roku liczba standardowych programów przypadających na firmę nie wzrosła w sposób znaczący, zwiększyła się natomiast znacznie liczba licencji zagranicznych. Również przy analizie organizacji zagranicznych z jakimi współpracują firmy szkoleniowe widać wyraźne otwieranie się rynku na zagraniczny know-how i tendencję dostosowania go do polskich realiów.
Połowa firm szkoleniowych posiada do 14 standardowych programów dla szkoleń zamkniętych, przeciętnie na firmę przypada ich aż 27 ale tak jak w przypadku trenerów średnią zawyża kilka firm. Dla szkoleń otwartych krótkich połowa firm posiada do 14 standardowych programów (średnio 23) a dla szkoleń otwartych długich do 6 (średnio 15). Największą liczbą standardowych programów jak i licencji zagranicznych mogą pochwalić się firmy stołeczne i firmy duże. Ogólnie licencje zagraniczne w języku polskim posiada około 17% firm biorących udział w badaniu i te z nich, które do takich licencji mają dostęp posiadają średnio około 15 standardowych programów szkoleniowych tego typu dla szkoleń zamkniętych, podobnie dla otwartych długich i krótkich. Połowa firm posiada do 8 licencji zagranicznych ale są i takie, które posiadają ich ponad 100.
Firmy szkoleniowe współpracują z coraz szerszą grupą firm i instytucji zagranicznych, wśród wymienianych licencjodawców znalazły się np.: Harvard Business School, Drake Beam Morin Inc, McGraw-Hill Lifetime Learning, British Know How Fund, Kepner-Tregoe, Speakers International Corporate Development czy Microsoft Certified Technical Education Center.
Ogólnie firmy biorące udział w badaniu wymieniły 325 instytucji zagranicznych, z którymi współpracują – taką współpracę posiada ponad 40% firm biorących udział w badaniu. Wśród wymienianych partnerów zagranicznych znalazły się np.: London School of Economics, INSEAD, Uniwersytety w San Francisco, Oslo, Minesocie, St.Gallen, New Brunswick, Cambridge, Harvardzie i Helsinkach, Japoński Instytut Pracy w Tokio, European Foundation for Management Development i wiele, wiele innych.
Z różnymi partnerami instytucjonalnymi w kraju współpracuje ponad 60% firm – wymieniono ponad 500 instytucji w Polsce. Były to głownie uczelnie wyższe i instytuty naukowe np. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Blisko połowa firm przynależy do różnego typu międzynarodowych i polskich stowarzyszeń, do najczęściej wymienianych należały Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Kadrami, Stowarzyszenie Trenerów Zarządzania MATRIK, Stowarzyszenie Doradców Personalnych, Instytut Zarządzania czy Central and East European Management Development Association.
Swoją wiedzę firmy szkoleniowe przekazują na rynek również w formie artykułów w prasie fachowej i publikacji książkowych. A jest tej wiedzy sporo ... wszystkie firmy w sumie wymieniły ponad 1200 wydanych w 2001 roku książek i blisko 2000 artykułów specjalistycznych. Przeciętnie na jedną firmę przypada 13 książek i 21 artykułów – średnia jednak znowu nie jest tu najlepszą miarą ponieważ kilka firm łączy działalność szkoleniową z bardzo mocno rozwiniętą działalnością wydawniczą czy badawczą. Bardziej miarodajne będzie stwierdzenie, że połowa firm szkoleniowych wydała od 1 do 3 książek i do 11 artykułów.
3.9 Uczestnicy szkoleń
Dość ważnym świadectwem efektywnego i godnego zaufania działania firmy szkoleniowej jest liczba klientów długookresowych, dla których przygotowywane są programy o długości 1,5 roku i więcej. Połowa firm może pochwalić się posiadaniem zaledwie od 1 do 5 takich długookresowych kontrahentów. Ponad 15 długookresowych klientów deklaruje zaledwie 15% firm.
Najczęściej szkolonymi grupami jest nadal średnia kadra menedżerska (ok. 35%) i specjaliści (ok. 30%) a w następnej kolejności najwyższa kadra menedżerska i pracownicy szczebla podstawowego. Najwięcej słuchaczy pochodzi oczywiście z firm dużych ponad 40% rynku. Najaktywniejsze w sferze szkoleń są polskie i międzynarodowe przedsiębiorstwa prywatne. W drugiej kolejności przedsiębiorstwa państwowe i administracja publiczna. Rozkłady te nie uległy znacznym zmianom od ubiegłego roku.
3.10 Liczba osób przeszkolonych i dni szkoleniowych oraz prognozy na rok 2002
W porównaniu z rokiem 2000 wyraźnie widoczny jest spadek ilości dni szkoleniowych realizowanych przez poszczególne firmy. W tym roku aby znaleźć się w grupie firm największych wystarczyło zrealizować 350 dni szkoleniowych podczas gdy w ubiegłym o 30 dni więcej. Podobnie firmę, która zrealizowała 90 dni szkoleniowych w roku ubiegłym zaliczalibyśmy do firm realizujących bardzo małą liczbę szkoleń a w tym już do firm realizujących jedynie stosunkowo małą liczbę szkoleń.
Dane można tu różnie interpretować – w badaniu zeszłorocznym próba była mniejsza i w tegorocznej większej próbie znalazło się statystycznie więcej firm małych. Najważniejsza jest tu jednak, niestety niepodważalna, tendencja do zmniejszania się liczby dni szkoleniowych przypadających na firmę. Większość firm dawno już zapomniała okres prosperity jeszcze sprzed 1,5-2 lat i czasy gdy prognozowała wzrost liczby dni szkoleniowych z roku 2000 na 2001 o 21%. Realnie w tym okresie nastąpił jej spadek o około 7%. Prognozy firm na rok 2002 nie są optymistyczne i zakładają dalszy spadek liczby dni szkoleniowych o kolejne blisko 15%.
Wykres 13. Średnia liczba realizowanych dni szkoleniowych
Na rynku widoczna jest wyraźna zależność pomiędzy liczbą realizowanych dni szkoleniowych a datą powstania firmy. Zdecydowanie najwięcej szkoleń realizują firmy, które powstały na początku przemian gospodarczych w latach 1990-1993. W grupie firm realizujących średnią liczbę dni szkoleniowych od 80 do 350 dni znajduje się najwięcej firm, które powstały w latach 1994-1997. Firmy najmniejsze pod tym względem to firmy najmłodsze – aż 42% z nich znajduje się w grupie firm realizujących do 80 dni szkoleniowych rocznie.
Z analizy na bazie tegorocznej powiększonej próby wynika, ze przeciętnie firma szkoleniowa przeszkoliła w roku 2000 ogółem 2000 osób, do końca bieżącego roku planuje przeszkolić znacznie mniej – około 1500 osób. Największą ilość osób szkolą firmy z Warszawy średnio 2500 osób na firmę, na drugim miejscu firmy z innych dużych miast średnio 1800 osób i z pozostałej części kraju przeciętnie 1400 osób. Najwięcej osób przypada średnio na firmę w segmentach szkoleń najtańszych i drogich. Gorzej radzą sobie firmy ze środka tabeli cenowej.
4 Podsumowanie
Tegoroczne dane pokazują kilka wyraźnych tendencji. Po pierwsze, niestety, nastąpił wyraźny spadek zarówno liczby dni szkoleniowych przypadających na jedną firmę jak i uczestników szkoleń. Prognozy na rok 2002 nie są również optymistyczne. Wraz ze spadkiem ilości sprzedawanych szkoleń nastąpił wyraźny spadek cen.
Po drugie rynek się porządkuje i stabilizuje pod względem swojej formy – realizowana tematyka szkoleń, techniki szkoleniowe czy typy szkoleń nie ulegają już z roku na rok bardzo wyraźnym zmianom. Widoczne są natomiast tendencje do konsolidowania się grup firm i wspólnego działania oraz promocji zarówno jakości jak i samej potrzeby szkoleń.
W dość ciężkiej sytuacji pociesza fakt, że istnieje wiele firm, które odnotowują coraz lepsze wyniki i spodziewają się dalszego wzrostu. Cieszy duże ożywienie wśród firm szkoleniowych opierających swoje usługi na najnowszych technologiach teleinformatycznych ( szkolenia multimedialne i przez Internet). Pojawia się coraz więcej ofert łączących szkolenia konwencjonalne z najnowocześniejszymi technologiami w celu uzyskania lepszego efektu szkolenia i podtrzymania go w długim okresie. Coraz lepiej radzą sobie uczelnie wyższe wychodzące z ofertą szkoleń menedżerskich na komercyjny rynek.
Nowym interesującym trendem jest również oferowanie usług w zakresie pogłębionego pomiaru efektów szkolenia a nawet próby uzależnienia od takich wyników opłaty za usługę.
Podsumowując tegoroczną analizę można powiedzieć, że mimo osłabienia rynek szkoleń w Polsce wykazuje bardzo pozytywne tendencje i Ci którzy przetrzymają chude czasy mają przed sobą dobrą przyszłość.
Instytut Zarządzania
Małgorzata Lewin